كه پاسكال به يسوعيان « 1 » عيب گرفته است كه آن را مباح مىشمرند « حتّى موقعى كه نيّت اساسىشان چيزى جز كسب نباشد . » « 2 » . و ما مىدانيم كه قرآن كريم ربا را به‌طور قاطع و به صورت مطلق حرام شمرده است ، نه فقط به معناى حرفى و مقيّد ، ( يعنى سودى كه از نرخ مشخّصى بالاتر باشد . ) بلكه به قديم‌ترين معنى و وسيع‌ترين معناى كلمه : يعنى هر نوع سود مادّى يا غير مادّى كه از وام‌گيرندگان دريافت شود . بنابراين ؛ وام‌ها تجارت نيست ، بلكه هم‌يارى و كمك است و كمك بايد پاك و كاملا پاكيزه باشد ، خداى متعال مىفرمايد : « فَلَكُمْ رُؤُسُ أَمْوالِكُمْ لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ . » « 3 » . و در اين صورت پس هدف از عقد مخاطره دادن نقدينه‌هاى وام گرفته شده ، در شكل بهاى فروش ، جنبهء عملى از اين قرار است : وام‌دهنده ابتدا به متقاضى وام كالايى را پيشنهاد مىدهد ، كالا را به بالاترين مبلغ مدّت‌دار به وى مىفروشد ، سپس همان كالا را به كمترين مبلغ نقدى مىخرد ، به‌گونه‌اى كه در پايان دو عمل ، رباخوارى واضحى را مىبينيم ، وام‌گيرنده در حال حاضر نقدينه‌ها را مىگيرد و تعهّد مىكند كه بعدها بيشتر از آنچه را كه دريافت كرده است ، پس دهد ، درحالىكه بيرون كردن كالا را و داخل كردن آن را به عنوان پوشش و ظرافت انجام كسب غير مشروع به كار برده است . ارزش چنين بازارى در فقه اسلامى چيست ؟ به راستى وقتى كه امور به‌طورى كه توصيف كرديم علنى مىشود ، به اين معنى كه اگر قبلا توافق بين دو طرف باشد ، چيزى را كه همان شخص خريده ، دوباره بفروشد . اتّفاق‌نظر فقها اجماعى است بر ابطال چنين عقدى به لحاظ اين‌كه عقد ربوى است . ولى اگر ما در برابر دو عمل پىدرپى قرار بگيريم ، بدون اين‌كه در آنها همگامى ببينيم ، آيا لازم است كه هر دو عمل را به صورت يك واحد ببينيم ؟ آيا ممكن نيست كه دو بازار جدا وجود داشته باشد ، با فرض اين‌كه بازار دوم بر اثر برگشت ناگهانى مشترى پس از چند لحظه از نظر خودش باشد ، درحالىكه از اصرار بر نظر اوّليه‌اش پشيمان شده است ؟ .

--> ( 1 ) - يسوعيان ، گروهى از مسيحيان هستند كه مؤسّس آن قدّيس اغناطيوس ( 1540 ميلادى ) است . ( 2 ) - ر ك : Pascal , Les provinciales . VIII , lettre ( 3 ) - بقره ( 2 ) آيه 279 : سرمايه‌هاى شما از شماست نه ستم مىكنيد و نه ستم بر شما مىشود .